Yaqin Sharqdagi urush sababli neft narxi 3 foizdan ko‘proqqa oshib, rekord darajaga yetdi. Brent markali neftning bir barreli 83,84 dollargacha, WTI nefti esa 77,29 dollargacha ko‘tarildi. Birjalardagi vahimaning asosiy sababi — sayyoramizning eng muhim transport arteriyasi bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozining amalda falaj bo‘lib qolganidir.
Hormuz bo‘g‘ozi dunyodagi jami neft va suyultirilgan tabiiy gaz (STG) yetkazib berishning qariyb 20 foizini ta’minlaydi. AQSH, Isroil va Eron o‘rtasidagi o‘zaro zarbalar tufayli ayni paytda kemalar harakati to‘liq to‘xtagan. Xavfsiz yo‘lak ochilishini kutayotgan yuzlab tanker va quruq yuk kemalari dengiz akvatoriyasida to‘planib qolgan.
Vaziyat mojaro geografiyasi kengayishi bilan yanada murakkablashdi: AQSH Harbiy-dengiz kuchlari Shri-Lanka yaqinida Eron harbiy kemasini cho‘ktirib yubordi. Tinch yo‘l bilan kelishish umidlari so‘nmoqda — Tehron Vashington bilan muzokaralar olib borilayotgani haqidagi xabarlarni «mutloq yolg‘on» deb atab, rad etdi.
Logistik inqiroz yirik ishlab chiqaruvchilarni keskin choralar ko‘rishga majbur qildi:
-
Iroq: Yuklarni jo‘natish imkonsizligi va qirg‘oqdagi omborlarning to‘lib ketishi sababli neft qazib olishni kuniga 1,5 million barrelga kamaytirdi.
-
Qatar: Gaz eksporti bo‘yicha dunyo yetakchisi bo‘lgan ushbu davlat STG yetkazib berishda fors-major holatini e’lon qildi.
-
Xitoy: Rasmiy Pekin o‘z kompaniyalariga neft mahsulotlari eksportini to‘xtatishni va mavjud shartnomalarni bekor qilishni tavsiya qildi. Bu uzoq davom etadigan urush ehtimoliga qarshi ichki zaxira yaratish choralari hisoblanadi.
- Qizig‘i shundaki, Amerika neft instituti (API) AQSHda tijorat zaxiralari 5,6 million barrelga ko‘payganini qayd etdi. Oddiy sharoitda bunday ma’lumotlar narxlarning pasayishiga olib kelishi kerak edi, biroq hozirgi geosiyosiy xavf va xomashyo taqchilligi qo‘rquvi har qanday statistik ma’lumotlardan ustun kelmoqda.
Ekspertlarning fikricha, modomiki Hormuz bo‘g‘ozi yopiq ekan, neft narxlarining pasayishi ehtimoli juda past. Bozor hozirda AQSH Energetika vazirligining (EIA) rasmiy hisobotini kutmoqda.
