Toshkentda Zeekr 001 yonishi bilan bog‘liq hodisa XXRdagi ommaviy chaqiruv kampaniyasiga to‘g‘ri keldi. Yonib ketgan avtomobil akkumulyatorida zavod nuqsoni borligi aniqlandi.
Toshkent shahrida Zeekr 001 elektromobili yonib ketishi bilan bog‘liq hodisa kutilmagan tafsilotlarni yuzaga chiqardi. Yonib ketgan avtomobilning texnik ma’lumotlari Xitoy davlat reestri bilan solishtirilganda, poytaxtdagi hodisa XXRda yuqori voltli akkumulyatorlar nuqsoni sababli e’lon qilingan ommaviy chaqiruv dasturiga bevosita aloqadorligi ma’lum bo‘ldi.
Zararlangan elektromobil egasining ta’kidlashicha, mashina odatiy rejimda ishlatilgan hamda akkumulyator blokiga hech qanday noqonuniy aralashuv yoki ta’mirlash ishlari o‘tkazilmagan. Shunga qaramay, avtomobil butunlay yonib ketgan, bu esa avtoegalari o‘rtasida xavotirga sabab bo‘ldi. Yong‘in vaqtida voqea guvohlari: «O‘zingizni va mashinangizni asramoqchi bo‘lsangiz, Zeekr yoniga parkovka qilmang», — deya ta’kidlashgan.
Yonish sababi va VIN-kodni tekshirish
SAMR davlat boshqarmasining № S2026M0023V raqamli rasmiy chaqiruv kartasiga ko‘ra, 2021-yil 8-iyuldan 2024-yil 18-martgacha ishlab chiqarilgan 86 kVt/soat sig‘imli akkumulyatorga ega 38 277 ta Zeekr 001 WE avtomobili qaytarib olinmoqda. Sababi — komponentlarning ishlab chiqarishdagi bir jinsli emasligi bo‘lib, bu uzoq muddatli foydalanishda ichki qarshilikning keskin oshishiga olib keladi.
Toshkentda yonib ketgan elektromobil hujjatlari tekshirilganda uning zavod nuqsoniga bevosita aloqadorligi tasdiqlandi. Mashinaning VIN-kodi va texpasportdagi ishlab chiqarilgan sanasi (2022-yil sentabr) tartibga soluvchi organning rasmiy chaqiruv oralig‘iga (L6T79T2E0MP002103 dan L6T79T2EXRP113975 gacha) to‘liq mos keladi.
Akkumulyator ichidagi «issiqlik tezlashuvi» mexanizmi
Elektromobil nega qisqa fursatda yonib ketishini tushunish uchun litiy-ionli katakchaning ichki fizikasini ko‘rib chiqish lozim. Normal holatda u anod, katod, suyuq elektrolit va ajratuvchi ingichka plyonka — separatordan iborat.
Zavod nuqsoni va ichki qarshilik ortishi natijasida Joulem — Lens qonuniga ko‘ra () me’yordan ortiq issiqlik ajralib chiqa boshlaydi. Harorat 100–120°C darajadan oshganda izolyatsiya eriydi va ichki qisqa tutashuv yuzaga keladi.
Elektrolit parchalana boshlab, yonuvchi gazlar ajraladi va bosim klapani orqali tashqariga otilib chiqqan qaynoq gaz havoda alanga oladi. Zanjirli reaksiya (propagation) qo‘shni katakchalarni qizdirib, ketma-ket portlashlar va butun blokning yonib ketishiga sabab bo‘ladi. Bunday vaziyatda hatto shtatdagi BMS tizimi ham boshlangan kimyoviy reaksiyani to‘xtata olmaydi.
Mintaqadagi Zeekr egalari nima qilishi kerak?
Markaziy Osiyo bozorida vaziyat «kulrang» importning yuqoriligi bilan murakkablashadi. Masalan, Qozog‘istondagi rasmiy distribyutor (Orbis Auto) rasmiy yetkazib berilgan mashinalar CATL akkumulyatorlari bilan jihozlangani va chaqiruvga tushmasligini bildirdi. Biroq O‘zbekistondagi Zeekr 001 WE modellarining aksariyati Xitoydan jismoniy shaxslar tomonidan olib kelingan bo‘lib, ularda xavfli guruhga kiruvchi батареяlar o‘rnatilgan.
O‘zbekistondagi Zeekr 001 WE (86 kWh) egalariga o‘z VIN-kodlarini SAMR reestri bilan solishtirish va sig‘im keskin kamayganda ixtisoslashtirilgan servisda diagnostikadan o‘tish tavsiya etiladi. Ishlab chiqaruvchi brak akkumulyatorlarni bepul almashtirish majburiyatini olgan bo‘lsa-da, «kulrang» import egalari ta’mirlash jarayonini zavodning servis markazlari bilan alohida kelishib olishlariga to‘g‘ri keladi.
