O‘zbekistonda Oila kodeksiga o‘zgartirish kiritish bo‘yicha qonun loyihasi ishlab chiqildi. Nikoh yoshini 17 yoshgacha tushirishga faqat homiladorlik va bola tug‘ilishi asos bo‘ladi. Erta nikohni targ‘ib qilganlik uchun jarima joriy etiladi.
O‘zbekistonda Oila kodeksining 15-moddasiga («Nikoh yoshi») jiddiy o‘zgartirishlar kiritishni nazarda tutuvchi qonun loyihasi ishlab chiqilib, Prezident administratsiyasiga kiritildi. Bu haqda Senat majlisida bosh vazir o‘rinbosari — Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi raisi Dilnoza Kattaxonova ma’lum qildi.
Ushbu hujjat Senatning hududlarda «uzrli sabablar» bahonasi bilan erta nikohlarga yo‘l qo‘yilayotgani yuzasidan hukumatga bergan tavsiyalari va e’tirozlari asosida tayyorlandi.
Nikoh yoshini qisqartirish shartlarida nimalar o‘zgaradi
Amaldagi Oila kodeksining 15-moddasiga ko‘ra, nikoh yoshi erkaklar va ayollar uchun 18 yosh etib belgilangan. Biroq uzrli sabablar bo‘lganda, tuman yoki shahar hokimiga nikoh yoshini ko‘pi bilan bir yilga (17 yoshgacha) kamaytirish vakolati berilgan edi. Uzrli sabablar qatoriga quyidagilar kirar edi:
-
homiladorlik;
-
bola tug‘ilishi;
-
voyaga yetmagan shaxsning to‘la muomalaga layoqatli deb e’lon qilinishi (emansipatsiya).
Yangi qonun loyihasi bilan emansipatsiya bo‘yicha norma kodeksdan to‘liq chiqarib tashlanmoqda. Hujjat kuchga kirgach, nikoh yoshini bir yilga kamaytirishga faqatgina ikkita uzrli sabab asos bo‘la oladi:
-
Homiladorlik holati;
-
Bola tug‘ilganligi boti.
Raqamli cheklovlar va arizalarni qabul qilish tartibi
Hukumat «Adliya +» va «Myadliya.uz» platformalari orqali nikohga ariza topshirish tizimiga texnik cheklovlar kiritdi. Endilikda 18 yoshga to‘lmagan fuqarolarga onlayn ariza berish avtomatik ravishda bloklanadi. Tizim faqat tuman yoki shahar hokimining nikoh yoshini qisqartirish to‘g‘risidagi rasmiy qarori platformaga yuklangandan keyingina arizani qabul qiladi.
Targ‘ibot uchun jarima va javobgarlik
Qonun loyihasida erta nikoh tuzilishiga sababchi bo‘lgan shaxslarga (ota-onalar, diniy soha vakillari va boshqalar) nisbatan jazoni kuchaytirish ko‘zda tutilgan.
Xususan, ilk bor erta nikohni targ‘ib qilganlik uchun alohida ma’muriy javobgarlik belgilanmoqda:
-
Birinchi marta sodir etilgan huquqbuzarlik uchun bazaviy hisoblash miqdorining 10 baravari (BHM) miqdorida jarima qo‘llaniladi.
Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, joriy yilning o‘tgan davri mobaynida mahalla xotin-qizlar faollarining xabarlari va aralashuvi natijasida respublika bo‘yicha 348 ta erta nikohning oldi olingan.
