Jahon energetika bozori jiddiy inqirozga yuz tutdi: 2022-yil iyun oyidan beri ilk bor Brent markali neft narxi bir barrel uchun 120 dollar atrofiga yaqinlashdi.
aqin Sharqdagi harbiy mojaroning avj olishi va dunyo neft savdosining asosiy arteriyasi bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozining bloklanishi global bozorlarda sarosimani keltirib chiqardi.
9-martga o‘tar kechasi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan mazkur yo‘lak yopilishi ortidan Brent kotirovkalari bir kechada 29 foizga o‘sib, 119,5 dollargacha ko‘tarildi.
Bloklanishning global oqibatlari
Hormuz bo‘g‘ozi global logistikaning o‘ta muhim tuguni hisoblanadi. Har kuni ushbu yo‘lak orqali taxminan 13,4 million barrel neft o‘tadi, bu jahon miqyosidagi umumiy hajmaning 20 foizini tashkil etadi. Ayniqsa, o‘z resurslarining qariyb yarmini Fors ko‘rfazidan import qiladigan Osiyo-Tinch okeani mintaqasi davlatlari katta xavf ostida qoldi.
Qatar energetika vaziri Saad Sherida al-Kaabi tankerlar qatnovi yaqin kunlarda tiklanmasa, neft narxi 150 dollargacha chiqishi mumkinligidan ogohlantirdi. Shuningdek, tabiiy gaz narxi ham to‘rt barobarga o‘sib, 1 MVt/soat uchun 117 yevrogacha yetishi prognoz qilinmoqda.
Jahon hamjamiyatining munosabati
Vaziyatni barqarorlashtirish uchun «Katta yettilik» (G7) mamlakatlari va Xalqaro energetika agentligi (IEA) shoshilinch maslahatlashuvlarni boshladi. Strategik zaxiralardan 300 milliondan 400 million barrelgacha neftni bozorga chiqarish imkoniyati muhokama qilinmoqda.
Bozorga aralashuv tayyorgarligi haqidagi xabarlardan so‘ng, Brent kotirovkalari biroz pasayib, 106–107 dollar atrofida qaror topdi. Biroq ekspertlar bozor o‘ta beqarorligicha qolayotganini ta’kidlashmoqda:
-
O‘rta muddatli prognoz: Siyosiy vaziyatni hal qilmasdan turib, narxlar yil o‘rtasiga qadar 80 dollardan yuqori darajada qolishi kutilmoqda.
-
Eng yomon ssenariy: Agar mart oyi davomida taqchillik saqlanib qolsa, xomashyo narxi 2008-yildagi tarixiy maksimal ko‘rsatkich — 147,5 dollarga yaqinlashishi mumkin.
Vaziyat nazoratda, ammo geosiyosiy keskinlik tufayli noaniqlik saqlanib qolmoqda.
