Xitoyda dunyodagi eng tezkor Jiuzhang 4.0 kvant kompyuteri yaratildi. U superkompyuterlar trillion yillarda bajaradigan amalni 25 mikrosekundda yechadi.
Xitoy fan va texnologiya universiteti fiziklari yetakchi xalqaro ilmiy nashrlarda shov-shuvga sabab bo‘lgan navbatdagi texnologik inqilobni amalga oshirishdi. Mamlakat tadqiqotchilari o‘zlarining avvalgi ishlanmalarini tubdan takomillashtirib, dunyodagi eng yuqori hisoblash quvvatiga ega bo‘lgan Jiuzhang 4.0 fotonli kvant kompyuterini muvaffaqiyatli sinovdan o‘tkazdilar. Mazkur ulkan ilmiy kashfiyot natijalari nufuzli Nature jurnalida rasman e’lon qilindi va bu voqea Xitoyning global kvant poygasida mutloq yetakchi ekanini yana bir bor dunyo hamjamiyatiga isbotlab berdi. Yangi qurilma insoniyat tarixida shu paytgacha yaratilgan eng murakkab matematik va fizik muammolarni ko‘z ochib yumguncha hal qilish imkoniyatiga ega.
Kvant kompyuterlarining an’anaviy elektron hisoblash mashinalaridan asosiy farqi ma’lumotlarni qayta ishlash tamoyillarida namoyon bo‘ladi. Oddiy kompyuterlar tizimi ma’lumotlarni faqat nol va bir raqamlaridan iborat ikkilik bitlar ko‘rinishida ketma-ket tahlil qilsa, kvant qurilmalari superpozitsiya holatidagi kubitlar bilan ishlaydi. Fotonlar, ya’ni yorug‘lik zarrachalari yordamida ishlaydigan Jiuzhang seriyasida kubitlar bir vaqtning o‘zida ham nol, ham bir holatida bo‘la oladi va bu rejim bir necha millionlab hisob-kitoblarni parallel ravishda soniyaning ulushlarida bajarishga zamin yaratadi. Biroq yorug‘lik zarrachalari soni ko‘payishi va optik tarmoq kengayishi bilan tizim ichida fotonlarning ko‘plab yo‘qolib qolishi va xatoliklar yuzaga kelishi global olimlar oldidagi eng katta to‘siq bo‘lib kelayotgan edi.
Xitoylik muhandislar optik tolalardagi yorug‘lik yo‘qolishini maksimal darajada kamaytiradigan innavotsion texnologik yechimni kashf etishga muvaffaq bo‘lishdi. Tizimni modernizatsiya qilish orqali yorug‘likning saqlanish samaradorligi to‘qson ikki foizga, umumiy apparat tizimining unumdorligi esa ellik bir foizga ko‘tarildi. Eng asosiysi, tadqiqotchilar fotonlarning vaqt va makondagi o‘zaro bog‘liqligini yaxshilab, qurilmaning jismoniy hajmini kattalashtirmasdan, uning quvvatini bir necha barobarga oshirishdi. Agarda o‘tgan yildagi oldingi model bor-yo‘g‘i ikki yuz ellik beshta fotonni boshqara olgan bo‘lsa, yangi avlod kompyuterida bu ko‘rsatkich rekord darajaga, ya’ni uch ming elliktaga yetkazildi.
Ushbu texnologik sakrash natijasida erishilgan tezlik dunyo olimlarini hayratda qoldirmoqda. Murakkab ma’lumotlar bazasini qayta ishlash va matematik algoritmlarni yechish uchun yangi qurilmaga bor-yo‘g‘i yigirma besh mikrosekund, ya’ni soniyaning milliondan bir ulushi kifoya qiladi. Taqqoslash uchun keltiradigan bo‘lsak, hozirgi kunda Amerika Qo‘shma Shtatlari tomonidan yaratilgan va rasman dunyodagi eng kuchli an’anaviy superkompyuter deb tan olingan El Capitan tizimiga xuddi shu hajmdagi matematik muammoni hisoblab chiqish uchun trillionlab asrlar ham kamlik qilgan bo‘lardi. Bunday ulkan quvvat kelajakda kriptografiya, koinot tadqiqotlari, sun’iy intellekt va mutloq yangi dori-darmonlarni yaratish sohalarini butunlay o‘zgartirib yuboradi.
