Kosonsoy va Yangiqo‘rg‘on tumanlarida do‘l bulutlariga qarshi 57 ta Alazan-6 raketasi otildi. Do‘lga qarshi raketalarning iqtisodiy foydasi va ishlash mexanizmi.
May oyining birinchi yarmida O‘zbekistonning tog‘oldi hududlarida anomal ob-havo sharoiti tufayli kuchli yog‘ingarchiliklar kuzatildi. Ayniqsa, Namangan viloyatining Kosonsoy va Yangiqo‘rg‘on tumanlarida yirik do‘l yog‘ishi natijasida qishloq xo‘jaligi ekinlari hamda mevali bog‘larga jiddiy ziyon yetish xavfi yuzaga keldi.
Tabiiy ofatning oldini olish maqsadida mamlakat havoni muhofaza qilish maxsus xizmatlari tomonidan hududlardagi atmosfera frontlariga faol ta’sir ko‘rsatish amaliyoti o‘tkazildi. Ma’lum qilinishicha, do‘l xavfi yuqori bo‘lgan o‘choqlarni zararsizlantirish uchun jami 57 dona «Alazan-6» rusumli reaktiv raketalar uchirilgan. Ko‘rilgan chora-tadbirlar natijasida muz donalarining massasi va urilish kuchi bir necha barobarga pasaytirilgan bo‘lsa-da, sinoptiklar lokal darajada qisqa muddatli mayda do‘l yog‘ish ehtimoli saqlanib qolishidan ogohlantirmoqda.
Yirik do‘l donalarining yog‘ishi qishloq xo‘jaligi sektori uchun eng halokatli tabiiy ofatlardan biri hisoblanadi. Diametri bor-yo‘g‘i bir necha santimetr bo‘lgan muz bo‘laklari ham qisqa muddatda paxta maydonlari, g‘alla turlari va intensiv bog‘lardagi hosilni butkul yo‘q qilib, dehqonlarni bir yillik mehnatidan mahrum qilishi mumkin.
Bundan tashqari, turar joy binolarining tomlari teshilishi, issiqxonalar oynalari sinishi va avtomobillarga shikast yetishi iqtisodiyotga milliardlab so‘m miqdorida talofat keltirishi isbotlangan. Shu sababli, atmosfera jarayonlarini sun’iy tartibga solish va xavfni havoning o‘zida bartaraf etish eng samarali profilaktika chorasi sanaladi.
Do‘lga qarshi qo‘llaniladigan maxsus muhandislik tizimlari harbiy reaktiv texnologiyalar asosida qurilgan bo‘lsa-da, mutlaqo tinchlik va mudofaa maqsadlariga xizmat qiladi. Jarayon meteorologik radiolokatorlar yordamida havoni tinimsiz skaner qilishdan boshlanadi. Tizim bulut tarkibidagi namlik miqdori, havo oqimining ko‘tarilish tezligi va muzlash nuqtasini hisoblab chiqib, do‘l hosil bo‘layotgan aniq koordinatalarni ko‘rsatadi. Shundan so‘ng maxsus qurilmalardan otilgan raketalar bir necha soniyada 6 dan 8 kilometrgacha bo‘lgan balandlikka, ya’ni bulutning o‘ta sovigan qismiga yetib boradi.
Raketa ichidagi reagent yonishi natijasida kumush yodid () mikrozarrachalaridan iborat quyuq tutun ajralib chiqadi. Ushbu modda bulut ichida sun’iy muzlash markazlarini millionlab marta ko‘paytirib yuboradi. Natijada yirik va og‘ir muz bo‘laklari o‘rniga cheksiz miqdorda mayda muzchalar hosil bo‘ladi va ular yerga tushgunga qadar issiq havo qatlamida erib, oddiy yomg‘ir tomchisiga aylanadi.
