Energetika vazirligi 1-iyundan boshlab svet va gazni tariflari nima uchun indeksatsiya qilinganini hamda davlat budjeti bazaviy me’yorlarni qanday subsidiyalashini tushuntirdi.
UzReport TV YouTube-kanali efirida chiqish qilgan vazirlik mutaxassislari ushbu qarorni uchta muhim omil: mamlakatdagi inflyatsiya jarayonlari, energiya ishlab chiqarish tannarxining qimmatlashishi hamda respublika energiya tizimini tubdan modernizatsiya qilish zarurati bilan tushuntirishdi.
Inflyatsiya darajasiga qarab indeksatsiya qilish
Energetika vazirligi bosh mutaxassisi Nasibullo Muhammadjonov tariflar shunchahi o‘z-o-zidan oshirilmayotgani, balki hukumat qaroriga muvofiq inflyatsiya ko‘rsatkichlariga qarab indeksatsiya qilinayotganiga alohida e’tibor qaratdi. Milliy statistika qo‘mitasining rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra, may oyi boshiga kelib respublikada yillik inflyatsiya darajasi 7,1 foizni tashkil etib, ko‘p yillik eng past ko‘rsatkichni yangilagan. Ushbu fonda gaz va elektr energiyasi narxlarining o‘rtacha o‘sishi 10 foiz atrofida saqlanib qolmoqda.
Vazirlik vakili, shuningdek, aholi o‘rtasida tarqalgan O‘zbekistonda energiya tariflari shundoq ham juda yuqori degan qarashlarga qo‘shilmadi. Uning hisob-kitoblariga ko‘ra, mamlakatimizda elektr energiyasining o‘rtacha narxi bir kVt⋅sh uchun qariyb 4–5 sentni tashkil etadi va bunday narx ko‘rsatkichi bilan O‘zbekiston dunyodagi eng arzon elektr energiyasiga ega bo‘lgan top-20 talik davlatlar qatoridan mustahkam o‘rin olgan.
Nima uchun davlat aholi uchun subsidiyalar ajratishda davom etmoqda
Muhammadjonov energiya tariflarining shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi ishlab chiqarish tannarxi tuzilishini batafsil tushuntirdi. Bu yerga issiqlik elektr stansiyalarining energiya hosil qilishdagi real xarajatlari, xomashyo sotib olish va uni qayta ishlash, energiyani yetkazib berish, shuningdek, uzatish liniyalari, nimstansiyalar va transformatorlarga doimiy texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlari kiradi.
Aholi uchun bazaviy iste’mol me’yori doirasida belgilangan resurslar narxi ularning real ishlab chiqarish tannarxidan ancha past bo‘lib qolmoqda, shu sababli yuzaga keladigan farq davlat budjeti mablag‘lari hisobidan to‘liq qoplanadi. Agar hukumat tariflarni indeksatsiya qilishdan voz kechganda edi, davlat xazinasiga ulkan qo‘shimcha yuklama tushgan bo‘lardi va bu shifoxonalar, maktablar hamda boshqa ijtimoiy sohalarni moliyalashtirishni qisqartirishga majbur qilgan bo‘lar edi.
Turmush darajasi yaxshilanishi sababli tarmoqlarga tushayotgan yuklama
Idoraning yana bir bosh mutaxassis Elbek Saidov iste’mol hajmining keskin o‘sishiga oid tahliliy ma’lumotlarni ochiqladi. 2017-yilda mamlakatda 54 milliard kVt⋅sh energiya sarflaydigan 6,6 million abonent bo‘lgan bo‘lsa, 2025-yilga kelib iste’molchilar bazasi 8,6 million nafarga yetdi, umumiy iste’mol hajmi esa 71 milliard kVt⋅shdan oshib ketdi. Bunday dinamika sanoat sohasining jadal rivojlanishi, aholi xonadonlarida konditsionerlardan ommaviy foydalanish, elektr orqali isitish tizimlariga o‘tilishi va xalqning farovonlik darajasi oshgani bilan bog‘liq.
2017-yildan 2025-yilgacha bo‘lgan davrda davlat tomonidan ulkan modernizatsiya ishlari amalga oshirildi. Ushbu davrda 21 000 dan ortiq transformator punktlari yangilandi, 80 000 kilometrga yaqin taqsimlash tarmoqlari rekonstruksiya qilindi, 2 000 tadan ziyod yangi magistral tarmoqlar ishga tushirildi hamda nimstansiyalarda 12 500 MVA dan ortiq qo‘shimcha o‘tkazuvchanlik quvvati yaratildi. Shunga qaramay, Saidov kelgusida tarmoqlarni kengaytirishga investitsiyalar kiritilmasa, infratuzilma bunday katta yuklamalarni ko‘tara olmasligini ta’kidladi, yangi narxlar esa o‘zbekistonliklarni elektr energiyasidan yanada tejamkorroq va oqilona foydalanishga undashi ko‘zda tutilgan.
1-iyundan kuchga kiradigan rasмий tariflar jadvali
Yirik ishlab chiqarish ob’yektlari, tog‘-kon kombinatlari, jumladan NGMK, AGMK, “O‘zmetkombinat”, budjet tashkilotlari hamda ulgurji xaridorlar kitobi uchun gazning bir kubometri narxi 2 000 so‘m etib tasdiqlandi. Birinchi, ikkinchi va to‘rtinchi guruh iste’molchilari uchun elektr energiyasi endilikda bir kVt⋅sh uchun 1 100 so‘mdan yetkazib beriladi. Jismoniy shaxslar uchun tabaqalashtirilgan shkala saqlab qolindi, biroq uning ichida qo‘shimcha chegara — 500 kVt⋅shgacha bo‘lgan hajm joriy etildi.
Aholi uchun standart tarif limitlari turlicha belgilandi. 200 kVt⋅shgacha bo‘lgan hajm uchun 650 so‘m, 201 dan 500 kVt⋅shgacha bo‘lgan oraliq uchun 900 so‘m, 501 dan 1 000 kVt⋅shgacha bo‘lgan diapazon uchun esa 1 100 so‘m etib tayinlandi. Iste’mol 10 000 kVt⋅shdan oshib ketganda, bir kilovatt narxi 2 200 so‘mni tashkil etadi. Markazlashtirilgan elektr plitalari bilan rasman jihozlangan uylarda yashovchi fuqarolar uchun imtiyozli tarzda 200 kVt⋅shgacha — 325 so‘mdan, 201 dan 500 kVt⋅shgacha — 450 so‘mdan, 501 dan 1 000 kVt⋅shgacha esa 550 so‘mdan hisoblanadi.
Gaz ta’minoti sohasida jismoniy shaxslar uchun bazaviy me’yor isitish mavsumida 500 kubometrgacha, yilning qolgan oylarida esa 100 kubometrgacha bo‘lib, bir kubometri uchun 1 100 so‘m etib belgilandi. Ushbu me’yordan ortiqcha sarflangan barcha hajmlar iste’mol qilingan miqdorga qarab 2 000 so‘mdan 3 300 so‘mgacha bo‘lgan progressiv shkala bo‘yicha hisoblanadi. Misol tariqasida oyiga o‘rtacha 500 kVt⋅sh elektr energiyasi sarflaydigan oddiy xonadon keltirilgan bo‘lib, ularning oylik to‘lovi roppa-rosa 40 000 so‘mga oshadi va ilgarigi 360 000 so‘m o‘rniga 400 000 so‘mni tashkil qiladi.
