Toshkentda 100 dan ortiq elektr quvvatlash stansiyalari (EQS) faoliyati to‘xtatildi. Bunga ruxsat beruvchi hujjatlarning yo‘qligi va elektr tarmoqlariga noqonuniy ulanishlar sabab bo‘lgan.
O‘zbekiston poytaxtida elektromobillar uchun quvvatlash infratuzilmasi sektorida tartib o‘rnatish bo‘yicha keng ko‘lamli kampaniya boshlandi. Soha mutasaddilari tomonidan o‘tkazilgan reydlar davomida 100 dan ortiq elektr quvvatlash stansiyalarining (EQS) faoliyati vaqtincha to‘xtatildi. Bunday keskin choralarga egalarida tegishli ruxsat beruvchi hujjatlar va energiya sotish kompaniyalari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar yo‘qligi asosiy sabab bo‘ldi.
Vaziyat aholidan elektr ta’minotidagi uzilishlar bo‘yicha kelib tushayotgan shikoyatlar soni muntazam ravishda oshib borayotgan bir pallada o‘ta keskin tus oldi. Energetika tizimi mutaxassislarining ta’kidlashicha, quvvati 20 kVt va undan yuqori bo‘lgan tezkor quvvatlash stansiyalari aholi yashash massivlari va ijtimoiy obyektlar infratuzilmasiga ulkan yuklama bermoqda.
- Energiya inqirozining sabablari va oqibatlari
- Texnik ekspertiza va tarmoqlarni modernizatsiya qilish
- Iqtisodiy istiqbollar va infratuzilma kelajagi
- Muammo ko‘lami va qonuniylashtirish qadamlari
- Vaziyatni to‘g‘rilash uchun nimalar qilinmoqda?
- Barcha ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiy shaklda tayyorlash zarur
Energiya inqirozining sabablari va oqibatlari
Reydlar davomida o‘tkazilgan dastlabki tekshiruvlar natijalariga ko‘ra, 62 ta quvvatlash stansiyasi elektr energiyasidan amalda noqonuniy ravishda — davlat yetkazib beruvchilari bilan tuzilgan shartnomalarsiz foydalanib kelayotgani aniqlandi.
Quvvatli uskunalarni texnik shartlarni oldindan tahlil qilmasdan shahar elektr tarmoqlariga ruxsatsiz ulash butun tizimning barqarorligini izdan chiqarmoqda. Uy-joy egalarining maishiy ehtiyojlari va standart shahar yoritish tizimiga mo‘ljallangan elektr tarmoqlari tezyurar «zaryadkalar» hosil qilayotgan eng yuqori (pik) yuklamalarni ko‘tara olmayapti. Bu esa quyidagi muammolarni keltirib chiqarmoqda:
Tizimli ortiqcha yuklamalar: Tarmoqdagi kuchlanishning doimiy sakrashlari, bu esa maishiy texnikalarning ishdan chiqishiga sabab bo‘ladi.
Avariya xavfi: Yong‘inlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan qisqa tutashuvlarning ehtimoli oshishi.
Elektr uzilishlari: Aholi zich joylashgan hududlarda ko‘p qavatli uylar va infratuzilma obyektlarining ommaviy tarzda elektrsiz qolishi.
Texnik ekspertiza va tarmoqlarni modernizatsiya qilish
Muammo shundaki, eski shahar elektr tarmoqlari elektromobillar ommalashuvidan oldin ishlab chiqilgan. Hozirgi kunda har bir EQS o‘zining quvvat talabiga ega. Agar stansiya noto‘g‘ri ulansa, u yaqin atrofdagi transformator podstansiyasini «qo‘riqchiga» (zaschita) tushirib qo‘yadi. Bu jarayonni elektr energiyasini taqsimlash sxemasida ko‘rish mumkin.
Energetika vazirligi mutaxassislari ta’kidlashicha, shahar bo‘ylab «aqlli» tarmoqlarni (smart grid) joriy etish orqaligina bu muammoni to‘liq hal qilish mumkin. Biroq, bu uzoq muddatli loyiha bo‘lib, hozirgi kunda biznes egalari o‘z stansiyalarini majburiy tartibda texnik ekspertizadan o‘tkazishi va yuklamani boshqarish tizimlarini o‘rnatishi talab qilinadi.
Iqtisodiy istiqbollar va infratuzilma kelajagi
O‘zbekiston elektromobillar bozorini rivojlantirishga katta e’tibor qaratmoqda. Biroq, shiddatli o‘sish nafaqat qulaylik, balki energiya tizimiga bo‘lgan talabni ham keskin oshirib yubordi. Hozirgi tartibga solish choralari bozorni «sivilizatsiya» qilish, ya’ni shubhali biznes modellaridan voz kechib, atrof-muhit va aholi xavfsizligiga asoslangan barqaror modelga o‘tishni ko‘zda tutadi. Kelgusida davlat xususiy sektor bilan hamkorlikda tarmoqlarni modernizatsiya qilish, energiya samaradorligini oshirish va «yashil» energetikani rivojlantirish bo‘yicha keng ko‘lamli dasturlarni amalga oshirishni rejalashtirgan. Bu esa kelajakda nafaqat elektr quvvatlash stansiyalari sonini oshirishga, balki ularning xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Muammo ko‘lami va qonuniylashtirish qadamlari
Bugungi kunda Toshkentda 1300 ga yaqin elektr quvvatlash stansiyalari mavjud. Elektromobillar bozorining o‘sish sur’ati taqsimlovchi tarmoqlarni modernizatsiya qilish sur’atidan sezilarli darajada ilgarilab ketdi. Energetika vazirligi va nazorat organlarini o‘z ichiga olgan mutasaddi idoralar ayni damda 300 dan ortiq stansiyani tekshiruvdan o‘tkazdi va bu jarayon davom etmoqda.
Vaziyatni to‘g‘rilash uchun nimalar qilinmoqda?
Hokimiyat EQS segmentini butunlay yo‘q qilishni maqsad qilmagan, biroq qonuniy normalarga qat’iy rioya qilinishini talab qilmoqda. Faoliyati to‘xtatilgan stansiyalar egalariga qoidabuzarliklarni qisqa muddatlarda bartaraf etish to‘g‘risida ko‘rsatmalar berildi. Xususan:
Barcha ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiy shaklda tayyorlash zarur
Elektr energiyasini iste’mol qilish quvvatlarini aniq ko‘rsatgan holda energiya sotish kompaniyalari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar tuzish talab etiladi.
Stansiyani atrof-muhitdagi iste’molchilarga zarar yetkazmagan holda elektr tarmog‘ining aniq bir nuqtasiga ulash imkoniyatini tasdiqlash uchun texnik ekspertizadan o‘tkazish majburiydir.
Avvalroq, ekspertlar va energiya tarmoqlari vakillari elektr quvvatlash stansiyalarining nazoratsiz ulanishi Toshkentning energetika xavfsizligi uchun xavf omiliga aylanayotgani haqida bir necha bor ogohlantirgan edi. «Soya»dagi stansiyalarni aniqlash bo‘yicha ishlar har bir obyekt qonuniy maydonga o‘tgunga qadar davom ettiriladi.
Ushbu chora majburiy hisoblanadi: shahar hokimiyati uchun ustuvor vazifa — turar-joy binolari hamda maktablar, shifoxonalar va bolalar bog‘chalari kabi ijtimoiy ahamiyatga ega muassasalarni uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash bo‘lib qoladi. Biznes egalariga tekshiruvchilarni kutmasdan, mustaqil ravishda o‘z obyektlarining O‘zbekiston amaldagi texnik reglamentlariga muvofiqligini auditdan o‘tkazish tavsiya etiladi.
