AQSH mustaqilligining 250 yilligi munosabati bilan Donald Tramp surati tushirilgan yangi 250 dollarlik banknot chiqarish g‘oyasi Oq uy va G‘aznachilik o‘rtasida jiddiy huquqiy bahslarga sabab bo‘ldi.
Agar ushbu tashabbus amaliyotga tatbiq etilsa, AQSH tarixi sahifalarida so‘nggi 160 yil ichida ilk bor tirik insonning surati milliy valyutada paydo bo‘ladi. Gravirovka va bosma ishlar tizimi byurosi bunday yangi kupyurani ishlab chiqish va uni chop etish jarayonini boshlash uchun bir necha yil muddat kerakligini, sababi bu ish juda murakkab huquqiy ekspertiza hamda qat’iy texnik xavfsizlik talablarini o‘z ichiga olishini ma’lum qildi.
Tramp ma’muriyati vakillari mamlakatda pullarni chop etishga bevosita mas’ul bo‘lgan maxsus idoraga prezident portreti tushirilgan ushbu banknot dizaynini zudlik bilan ishlab chiqishni talab qilib kuchli bosim o‘tkazayotgani ochiqlandi. Mazkur maxfiy holat to‘g‘risida idoraning hozirgi va sobiq to‘rt nafar yuqori martabali xodimi ma’lumot bergan, deya yozadi nufuzli The Washington Post nashri. Olingan manbalarga ko‘ra o‘tgan yildan boshlab G‘aznachilik departamentining ikki nafar mas’ul mulozimi, ya’ni g‘aznachi Brendon Bich va uning shaxsiy maslahatchisi Mayk Braun bosmaxona xodimlarini yangi kupyura prototiplarini zudlik bilan tayyorlashga bir necha bor undagan. Bu holat mutaxassislar orasida jiddiy xavotir uyg‘otmoqda, chunki amaldagi federal qonunchilik talablariga muvofiq dollarlarda faqat vafot etgan buyuk shaxslarning suratlari bo‘lishi shart qilib belgilangan.
O‘tgan yilning avgust va sentyabr oylarida Brendon Bich qog‘oz pullarni bosish byurosi xodimlariga banknotning bir nechta tayyor maket dizaynlarini yuborgan. Taqdim etilgan variantlardan birida prezident Donald Trampning yuzi 250 dollarlik kupyuraning aynan markaziy qismida, prezident hamda G‘aznachilik kotibi Skott Bessentning rasmiy imzolari oralig‘ida tasvirlangani ma’lum bo‘ldi. Ushbu g‘oya va loyiha muallifi bo‘lgan britaniyalik taniqli rassom Ian Aleksander ham mazkur maket mavjudligini ommaga tasdiqladi. Rassomning so‘zlariga ko‘ra Tramp bilan yangi pul dizayniga Amerika davlat bayrog‘i ranglari va maxsus ramziy logotip qo‘shish masalasi shaxsan muhokama qilingan. Aleksander o‘z vaqtida professional suzuvchi va mashhur dijeti bo‘lganini, keyinchalik esa qirolicha Yelizaveta II va boshqa ko‘plab mashhur shaxslarning rasmiy portretlarini chizganini bayon etdi.
Amerika valyutasida 1866 yildan buyon hech bir tirik insonning tasviri tushirilmagan. O‘sha davrda 5 sentlik banknotaga G‘aznachilik tizimidagi o‘rta bo‘g‘in amaldorining shaxsiy rasmi tasodifan chiqib ketgach, bu kabi xatti harakatlar qat’iy qonun bilan butunlay taqiqlangan edi. O‘tgan yili mamlakat Kongressiga Tramp surati tushirilgan maxsus banknotani chiqarishga rasman ruxsat beruvchi yangi qonun loyihasi kiritilgan bo‘lib, bu tashabbus AQSH mustaqilligining 250 yilligini nishonlash maqsadlari bilan izohlangan edi. Biroq ushbu qonun loyihasi parlamentda hanuzgacha harakatsiz holatda qolib kelmoqda.
G‘aznachilik departamenti vakili o‘z bayonotida chop etish idorasi taklif etilgan yangi qonunchilik tashabbusiga javoban tegishli rejalashtirish ishlarini va jiddiy huquqiy tekshiruvlarni amalga oshirayotganini bildirdi. Agar mazkur qonun qabul qilinib rasman kuchga kirsa, byuro mamlakatning ulug‘ yubileyi munosabati bilan maxsus esdalik banknotasini chiqarishga to‘liq tayyorgarlik ko‘radi. Gravirovka va bosma ishlari byurosi direktori Patrisiya Solimen va boshqa tajribali xodimlar Bich hamda Braunga bunday o‘ziga xos banknotani chiqarishda juda ko‘plab huquqiy va murakkab texnik to‘siqlar mavjudligini, bu jarayon ular o‘ylagandan ko‘ra ancha uzoq yillarni talab etishini bir necha marta batafsil tushuntirgan edilar.
Ushbu keskin vaziyat fonida byuro rahbari Patrisiya Solimen kutilmaganda joriy yilning 27 aprel kuni o‘z lavozimidan ozod etilgan. Nashr qo‘lga kiritgan rasmiy xat nusxasida ayol o‘z xohishi bilan emas, balki G‘aznachilik departamentidagi boshqa ishga majburan o‘tkazilganini yozib qoldirgan. Mas’ul idora rahbarning boshqa lavozimga o‘tkazilishi yuzasidan izoh berishni butunlay rad etdi, Oq uy ma’muriyati ham berilgan savollarga hech qanday javob qaytarmadi. Solimen va uning ishchi jamoasi ishdan ketishidan avval amaldagi ma’muriyatning Tramp imzosi tushirilgan 100 dollarlik yangi kupyuralarni chop etish talabiga rozilik berishga majbur bo‘lgani aytilmoqda. Ushbu banknotalar AQSH tarixida ilk bor amaldagi davlat rahbarining shaxsiy imzosi tushirilgan pullar bo‘ladi va hozirgi vaqtda Vashington markazida joylashgan bosh bosmaxonada jadal sur’atlarda chop etilmoqda.
Hozirgi vaqtda amalda bo‘lgan AQSH dollarida kimlarning tasviri borligi quyidagicha taqsimlangan. Eng ko‘p tarqalgan 1 dollarlik banknotda mamlakatning birinchi prezidenti va mustaqillik urushi qahramoni Jorj Vashington tasvirlangan bo‘lib, uning surati 1869 yildan buyon ushbu pulning o‘zgarmas qismi hisoblanadi. Kamdan kam uchraydigan 2 dollarlik qog‘oz pulda esa Mustaqillik deklaratsiyasining asosiy muallifi va mamlakatning uchinchi prezidenti Tomas Jefferson aks etgan bo‘lib, banknotning orqa tomonida ushbu deklaratsiyaning imzolanish jarayoni aks ettirilgan. Fuqarolar urushi davrida mamlakat birligini saqlab qolgan hamda qullik tuzumini butunlay bekor qilgan o‘n oltinchi prezident Avraam Linkoln 5 dollarlik kupyurada joy olgan va uning orqa tomonida Vashington shahridagi Linkoln memoriali tasviri tushirilgan.
Mamlakatda o‘ziga xos o‘ringa ega bo‘lgan Aleksandr Hamilton AQSH asoschilaridan biri va birinchi moliya vaziri bo‘lib, u Amerikaning zamonaviy iqtisodiy hamda bank tizimiga asos solganligi sababli 10 dollarlik kupyurada tasvirlanishga loyiq ko‘rilgan. Ommabop 20 dollarlik banknotada AQSHning ettinchi prezidenti, taniqli harbiy general Endryu Jekson surati bor bo‘lib, qiziq jihati shundaki, Jekson o‘z davrida qog‘oz pullarning muomalaga kiritilishiga keskin qarshi chiqqan edi.
Fuqarolar urushida shimolliklar armiyasiga qo‘mondonlik qilgan va keyinchalik AQSHning o‘n sakkizinchi prezidenti etib saylangan general Ulis Grant surati 50 dollarlik pulda aks ettirilgan. Dunyodagi eng mashhur 100 dollarlik yirik kupyurada esa atoqli olim, ixtirochi va diplomat Benjamin Franklin tasviri mavjud bo‘lib, u Amerikaning shakllanishiga asos bo‘lgan uchta eng muhim hujjatga, ya’ni Mustaqillik deklaratsiyasi, mamlakat Konstitutsiyasi hamda Parij tinchlik shartnomasiga shaxsan imzo chekkan yagona buyuk insondir.
