Meta-tavsif: Texaslik olimlar aminotsianin bo‘yog‘i va infraqizil nur yordamida saraton qobig‘ini parchalovchi “molekulyar pnevmatik bolg‘a” usulini yaratdi. Laboratoriyada 99% xavfli hujayralar yo‘q qilindi.
Yangi yondashuv asosini tibbiyotda diagnostika va onkologik kasalliklar vizualizatsiyasida keng qo‘llanilib kelayotgan sintetik bo‘yoq — aminotsianin molekulalari tashkil etadi. Ushbu molekulalar suvda barqaror bo‘lib, saraton hujayralarining tashqi qobig‘iga (membranasiga) mustahkam yopishish xususiyatiga ega.
Ularga yaqin infraqizil nur bilan ta’sir o‘tkazilganda, molekula ichidagi elektronlar plazmonlarni (jamoaviy tebranish tuzilmalarini) hosil qiladi va butun molekulani soniyasiga 40 trillion marta tezlikda sinxron tebranishga majbur qiladi. Bu mexanik harakat shu qadar tez amalga oshiriladiki, natijada saraton hujayrasi qobig‘i pachoqlanib, hujayra bir necha daqiqa ichida parchalanib ketadi.
Kimyogar olimlar Jeyms Tur va Siseron Ayala-Oroskoning tushuntirishicha, ushbu usul molekulyar mashinalarning yangi avlodi hisoblanadi. Ularning mexanik harakati avvalgi analoglardan (Feringa tipidagi motorlardan) million marta tezroq. Yaqin infraqizil nurdan foydalanilishi esa juda muhim omil hisoblanadi, chunki bunday nurlar inson tanasining chuqur qatlamlarigacha kirib boradi. Bu kelajakda suyaklar va ichki a’zolardagi o‘smalarni hech qanday jarrohlik amaliyotisiz, masofadan turib davolash imkonini beradi.
“Molekulyar pnevmatik bolg‘a”larning asosiy afzalligi — hujayralarga molekulyar darajada mexanik kuch bilan hujum qilinishidir. Tashqi qobiq jismonan yakson etilishi sababli, saraton hujayralari kimyoviy terapiyadagidek ushbu muolajaga chidamlilik (immunitet) hosil qila olmaydi. Olimlar, shuningdek, ushbu usulning toksiklik darajasini ham tekshirib ko‘rishdi: nurlar bilan faollashtirilmagan holatda, molekulalarning kichik dozalari sog‘lom hujayralar tomonidan tezda qabul qilinib, organizmdan xavfsiz chiqib ketishi aniqlandi. Izlanishlar natijalari nufuzli Nature Chemistry va Advanced Science ilmiy jurnallarida chop etilgan bo‘lib, loyiha hozirda odamlarda klinik sinovlarni boshlash arafasida turibdi.
