Joriy yilning fevral oyi oxirida Eron oliy rahbari Oyatulloh Ali Xomeneiyning vafotidan so‘ng, mamlakatda hokimiyat vorisligi masalasi hal etildi. 2026-yil 8-mart kuni 56 yoshli Mojtaba Xomeneiy Eronning yangi oliy rahbari etib saylandi. Bu 1979-yilgi islom inqilobidan buyon mamlakat tarixidagi hokimiyatning merosxo‘rlik yo‘li bilan uzatilishi bo‘yicha ilk hodisadir.
Ushbu tayinlov Eron siyosiy tizimida tub burilish yasadi. Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IIQK) zudlik bilan yangi rahbarga sodiqlik qasamyodini keltirdi, bu esa Mojtabaning mamlakatdagi kuch ishlatar tuzilmalar bilan chambarchas bog‘liq ekanligini anglatadi.
Yangi rahbar profili va geosiyosiy vaziyat
Uzoq vaqt davomida otasining soyasida qolgan Mojtaba Xomeneiy rasman oliy diniy yoki davlat lavozimlarini egallamagan bo‘lsa-da, ko‘p yillar davomida xavfsizlik va armiya tuzilmalari bilan hamkorlik masalalarini nazorat qilib kelgan. Uning hokimiyatga kelishi mamlakat uchun o‘ta og‘ir davrga to‘g‘ri kelmoqda:
-
Harbiy holat: 28-fevraldan boshlab AQSh va Isroil tomonidan Eron hududida keng ko‘lamli harbiy operatsiya davom etmoqda. Mamlakatda Oyatulloh Ali Xomeneiy vafoti munosabati bilan 40 kunlik motam e’lon qilingan.
-
Tashqi bosim: Xalqaro hamjamiyat vaziyatni diqqat bilan kuzatmoqda. AQSh prezidenti Donald Tramp yangi tayinlovning barqarorligiga shubha bildirib, Eron rahbariyati Vashingtonning ma’qullashisiz hokimiyatni uzoq vaqt ushlab tura olmasligini ta’kidladi.
Tahlilchilar Mojtaba Xomeneiyning saylanishini Eron elitalarining tashqi harbiy tahdid qarshisida ichki tartibsizliklarning oldini olish va hokimiyatning qat’iy vertikalini saqlab qolishga urinishi sifatida baholamoqda. Yangi rahbarning keng ommaviy tajribasi bo‘lmasa-da, uning IIQK qo‘mondonligi bilan yaqin aloqalari rejim barqarorligini ta’minlashda asosiy omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
