Toshkentda tozalik qoidalarini buzgan shaxslar ko‘cha bannerlarida ommaviy ravishda namoyish etila boshlandi — chiqindiga qarshi kurashning noodatiy usuli “Mirobod” mahallasida joriy qilindi.
Tashabbus hovlilar va yo‘l bo‘ylarida o‘zboshimchalik bilan chiqindi tashlash bo‘yicha aholining muntazam shikoyatlariga javoban paydo bo‘lgan. Jarimalar va ogohlantirishlarga qaramay, muammo dolzarbligicha qolayotgan edi. Shundan so‘ng mahalla faollari jamoatchilik qoralovi usulini — shahar formatidagi o‘ziga xos “sharmandalik doskasi”ni qo‘llashni taklif qildi.
Mexanizm oddiy: videokuzatuv kameralari qoidabuzarlik holatini qayd etadi, shundan so‘ng qoidabuzarning tasviri maxsus bannerga joylashtiriladi va unda uning chiqindini belgilangan joydan tashqariga tashlagani ko‘rsatiladi. Plakatlar jamoat hududlariga o‘rnatilib, qo‘shnilar va yo‘lovchilar e’tiboriga havola qilinadi.
Mahalla vakillarining so‘zlariga ko‘ra, natija dastlabki haftalardanoq sezila boshlagan. Ruxsatsiz chiqindi tashlash holatlari kamaygan, ko‘cha banneriga tushishni istovchilar esa ancha qisqargan.
Mahalliy aholi fikri ikki xil. Ayrimlar usulni samarali va adolatli deb hisoblaydi, chunki gap umumiy hudud obodonchiligi haqida ketmoqda. Boshqalar esa axloqiylik va shaxsiy ma’lumotlar daxlsizligi masalalariga e’tibor qaratmoqda. Biroq tashabbus tarafdorlari shahar tozaligi har bir fuqaroning mas’uliyati ekanini ta’kidlamoqda.
Toshkent uchun sanitariya holati masalasi alohida dolzarb. Poytaxt jadal rivojlanmoqda, hovlilar obodonlashtirilmoqda, bog‘lar yangilanmoqda, jamoat makonlari kengaytirilmoqda. Bunday sharoitda maishiy chiqindilar bilan kurashish hayot sifatini oshirishga qaratilgan umumshahar siyosatining bir qismiga aylanmoqda.
Mutaxassislar qayd etishicha, bunday jamoatchilik ta’siri choralaridan boshqa mamlakatlarda ham foydalaniladi — u yerda e’tibor nafaqat jarimalarga, balki mas’uliyat madaniyatini shakllantirishga ham qaratiladi.
Hozircha tajriba bitta mahalla doirasida amalga oshirilmoqda. Biroq ijobiy natijalar saqlanib qolsa, ushbu amaliyotni poytaxtning boshqa hududlarida ham joriy etish masalasi ko‘rib chiqilishi mumkin.
O‘zbekistonda chiqindini belgilangan joydan tashqariga tashlaganlik uchun ma’muriy jarimalar amal qiladi. Amaldagi bazaviy hisoblash miqdori (BHM) 412 000 so‘mni tashkil etadi va sanksiyalar quyidagicha:
— birinchi marta qoidabuzarlik uchun 1 dan 3 BHMgacha, ya’ni 412 000 so‘mdan 1 236 000 so‘mgacha;
— bir yil davomida takror sodir etilgan holatda 5 dan 10 BHMgacha, ya’ni 2 060 000 so‘mdan 4 120 000 so‘mgacha.
Mansabdor shaxslar uchun jarimalar yanada yuqori. Shu tariqa, obodonlashtirish qoidalarini e’tiborsiz qoldirish bir necha million so‘mga tushishi mumkin.
