O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi siyosatni keng ko‘lamda yangilash rejalashtirilmoqda — sobiq amaldorlar uchun cheklovlar joriy etishdan tortib raqamli nazorat vositalarini tatbiq etishgacha. Bunga 16-fevral kuni qabul qilingan va 2026-yilga mo‘ljallangan davlat dasturini tasdiqlagan Prezident farmoni asos bo‘ldi.
Asosiy tashabbuslardan biri “sovish davri” deb ataluvchi mexanizmni joriy etishdan iborat. Unga ko‘ra, lavozimdan ketgan sobiq amaldor ikki yil davomida o‘zi ilgari bevosita yoki bilvosita nazorat qilgan kompaniyada ishlay olmaydi. Bunday ishga o‘tish uchun ichki korrupsiyaga qarshi nazorat xizmati xulosasi talab etiladi.
Bunday cheklovlar xorijda, ayniqsa strategik ahamiyatga ega ma’lumotlarga ega bo‘lgan rahbarlarga nisbatan keng qo‘llanadi. Ayrim mamlakatlarda bunday taqiq muddati uch–besh yilgacha yetadi hamda manfaatlar to‘qnashuvini kamaytirish maqsadida kompensatsiya to‘lovlari ham nazarda tutiladi.
Turli yillarda yuqori boshqaruv bo‘g‘ini vakillari tijorat sektoriga o‘tib, keyinchalik yana davlat xizmatiga qaytgan. Jumladan, 2019–2022-yillarda Energetika vazirligini boshqargan hamda avval yoqilg‘i-energetika majmuasi va sanoat masalalari bo‘yicha bosh vazir o‘rinbosari lavozimida ishlagan Alisher Sultonov hukumatdan ketgach, xabarlarga ko‘ra, Eriell neft-servis kompaniyasi bilan hamkorlik qilgan, so‘ng 2025-yil dekabrigacha prezidentning energetika xavfsizligi bo‘yicha maslahatchisi sifatida faoliyat yuritgan.
2026-yil 1-sentabrgacha Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi Bosh prokuratura bilan hamkorlikda “Korrupsion xavflar xaritasi” tizimini ishga tushiradi. Elektron platforma 160 ta davlat tuzilmasi hamda 208 ta tuman va shaharni qamrab oladi.
Interaktiv xaritada real vaqt rejimida korrupsiyaga yuqori moyillikka ega lavozim va funksiyalar, hududiy jinoyatchilik statistikasi, jamoatchilik so‘rovlari natijalari hamda aniqlangan tizimli muammolar aks ettiriladi. Ushbu ma’lumotlar asosida aniq idora va hududlar uchun manzilli yechimlar ishlab chiqish rejalashtirilgan.
2026-yil 1-martdan boshlab 32 ta vazirlik, idora va yirik davlat kompaniyalarida komplayens-nazorat va korrupsiyaga qarshi kurash masalalari bo‘yicha rahbar o‘rinbosarlari lavozimi joriy etiladi.
Gap, jumladan, sog‘liqni saqlash, maktabgacha va maktab ta’limi, oliy ta’lim, energetika, qishloq va suv xo‘jaligi, qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi, transport, konchilik va geologiya, investitsiyalar, sanoat va savdo, raqamli texnologiyalar, bandlik va kambag‘allikni qisqartirish vazirliklari haqida bormoqda.
Yangi lavozimlar yirik kompaniyalarda ham joriy etiladi — Navoiy va Olmaliq kon-metallurgiya kombinatlari, “O‘zbekiston temir yo‘llari”, Uzbekistan Airways, Uzbekistan Airports, “O‘zbekneftgaz”, “O‘zkimyosanoat”, “Hududgazta’minot”, “Hududiy elektr tarmoqlari”, Respublika tovar-xomashyo birjasi, “O‘zavtosanoat” va davlat ulushi mavjud boshqa tuzilmalarda.
Alohida yo‘nalish — davlat xaridlari. 2026-yil iyuniga qadar tenderlarni monitoring qilishning avtomatlashtirilgan tizimi ishga tushirilishi kerak. Algoritmlar ishtirokchilarning affillanganligini aniqlaydi, o‘zaro bog‘liq kompaniyalarni bitta lotda qatnashishiga yo‘l qo‘ymaydi hamda insofsiz ijrochilar reyestrini shakllantiradi. Shubhali aloqalar aniqlanganda buyurtmachilar va nazorat organlariga avtomatik bildirishnomalar yuboriladi.
Biznes hamjamiyati uchun “Toza biznes” milliy dasturi ishga tushiriladi. Uning markaziy elementi — korrupsiyaga qarshi xartiya. Tashabbusga qo‘shilgan va ichki komplayens standartlarini joriy etgan kompaniyalar reklama va o‘z resurslarida maxsus belgilashdan foydalanishi, shuningdek preferensiyalarga ega bo‘lishi mumkin. Qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2026-yil mayiga qadar taqdim etishi lozim. Xartiyaga kamida ming nafar tadbirkor qo‘shilishi kutilmoqda.
Davlat xizmatchilari uchun “Maslahatchi” nomli chat-bot yaratiladi. U real vaqt rejimida manfaatlar to‘qnashuvi ehtimoli va boshqa huquqiy cheklovlar bo‘yicha vaziyatlarga aniqlik kiritishga yordam beradi.
2026-yil 1-apreldan korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha yagona media-portal ishga tushadi. Sun’iy intellekt asosidagi tizim har yili OAV va ijtimoiy tarmoqlardagi 10–15 mingta materialni tahlil qilib, ehtimoliy qonunbuzarliklar haqidagi signallarni qayd etadi hamda idoralarning munosabatini kuzatib boradi.
Shu bilan birga, “Korrupsiyaga qarshi kurash virtual akademiyasi” ishga tushiriladi. U orqali har yili 30 ming nafargacha davlat xizmatchisini real vaziyatlar simulyatsiyasi va bilimlarni testdan o‘tkazish asosida o‘qitish rejalashtirilgan.
Dastur doirasida 2000 dan ortiq normativ-huquqiy hujjat inventarizatsiya qilinadi. Maqsad — qarama-qarshiliklar, noaniq formulirovkalar va qaror qabul qilish to‘liq mansabdor shaxs ixtiyoriga bog‘liq bo‘lgan “oq dog‘lar”ni bartaraf etish. Rasmiylarning fikricha, bu suiiste’molliklar uchun imkoniyatni qisqartirishi kerak.
Chora-tadbirlar majmuasi nuqtaviy reaksiya usulidan tizimli profilaktikaga o‘tishni nazarda tutadi. Asosiy urg‘u tartib-taomillarning shaffofligi, raqamli nazorat va shaxsiy mas’uliyatni kuchaytirishga qaratilgan — repressiv vositalarni kengaytirmasdan, boshqaruv intizomini mustahkamlash orqali.
